Verhofstadt for president: een democratischer Europa of een farce?

DOOR SOETKIN VERHAEGEN. Binnen tien dagen trekken we naar de stembus om onze voorkeur uit te spreken over wie de komende 5 jaar in het Europese Parlement mag zetelen. Een nieuwigheid bij deze verkiezingen is dat door onze stem uit te brengen voor een bepaalde partij of kandidaat, we meteen ook onze voorkeur uitdrukken voor wie de nieuwe Voorzitter van de Europese Commissie zou moeten worden. Door de verkiezingen voor het Europees Parlement te koppelen aan de samenstelling van de Europese Commissie, hopen de Europese instellingen de burgers het gevoel te geven dat ze werkelijk inspraak kunnen hebben in de EU. Maar dit initiatief kan ook helemaal anders uitdraaien en het gevoel geen greep te hebben op de EU net versterken bij de burger, wanneer de Europese Raad de verkiezingsuitslag naast zich neer legt bij de selectie van de uiteindelijke nieuwe Commissievoorzitter.

Geschreven dooSoetkin Verhaegen van het Centrum voor Politicologie. Ze doet daar onderzoek over Europa en de Europese identiteit.

Soetkin Verhaegen

Het Verdrag van Lissabon houdt de vernieuwing in dat de Europese Raad bij de selectie van een nieuwe Commissievoorzitter rekening moet houden met de uitslag van de Europese Parlementsverkiezingen. Deze vernieuwing moet ervoor zorgen dat burgers het gevoel krijgen dat Europese verkiezingen er echt toe doen omdat ze op deze manier zowel bij de samenstelling van het Parlement als bij de keuze van de Commissievoorzitter inspraak krijgen.

Dit is nodig omdat de dalende opkomst bij de Europese verkiezingen toont dat burgers het steeds minder belangrijk vinden om hun stem uit te brengen bij de Europese verkiezingen. Bij de eerste verkiezingen in 1979 lag de opkomst nog op 62%, bij de meest recente verkiezingen in 2009 ging nog slechts 43% stemmen. Deze dalende opkomst staat nochtans haaks op de bevoegdheden van het Europees Parlement die sinds 1979 enkel zijn uitgebreid. De vraag rijst dus waarom meer burgers de moeite namen om te gaan stemmen voor een Europees Parlement dat weinig invloed had op het beleid, dan er burgers stemmen voor een Europees Parlement met relevante bevoegdheden?

Een enthousiast Europees Parlement

Het antwoord dat de Europese instellingen hierop formuleerden is dat de burger meer impact wil hebben bij beslissingen die binnen de EU genomen worden en de Europese verkiezingen worden gezien als de meest geschikte bron voor inspraak. Vooral de leden en de fracties van het Europees Parlement koesteren de aspiratie dat het volgende Parlement door meer dan 43% van de burgers verkozen zal worden. Daarom proberen zij ten volle gebruik te maken van het nieuwe Verdrag. Het meest in het oog springende initiatief is de nominatie van een kandidaat-Commissievoorzitter door elke Europese fractie. Hierdoor kunnen kiezers hun voorkeur voor een Commissievoorzitter uitdrukken door op een bepaalde partij te stemmen.

collage

Kandidaten Guy Verhofstadt, Jean-Claude Juncker & Martin Schulz

De Europese liberalen hebben oud-premier Verhofstadt aangeduid als hun kandidaat-voorzitter van de volgende Europese Commissie. De Christendemocraten trekken naar de kiezer met Jean-Claude Juncker en de sociaaldemocraten schuiven Martin Schulz naar voor. Iedere kiezer kan dan wel nog steeds enkel op de eigen nationale partijen en kandidaten stemmen, maar wie in eigen land op de liberalen stemt, weet bijvoorbeeld dat deze stem ook steun uitdrukt voor Verhofstadt en wie voor de socialisten kiest, steunt Martin Schulz.

Op zich is het een vrij ingewikkelde en symbolische constructie omdat de burger in het stemhokje enkel op de eigen nationale partijen en kandidaten kan stemmen, maar het gaat ook om een heel belangrijke stap in het proces om de Europese Unie geleidelijk democratischer te maken. De Europese burgers hebben geen enkele vorm van inspraak gekregen bij de aanstelling van Barroso als Commissievoorzitter tien jaar geleden. Doordat de Europese fracties nu hun eigen kandidaten naar voor schuiven, ontstaat voor het eerst wél een vorm van inspraak.

Het belang van de Europese verkiezingen wordt dus uitgebreid van louter de samenstelling van het Europees Parlement naar de keuze van een Commissievoorzitter. Uit de grootschalige studentenpoll over de verkiezingen van Veto en het Centrum voor Politicologie blijkt alvast dat dit initiatief wel degelijk een effect zou kunnen hebben op de stembusgang. Een groot deel van de populariteit van Open VLD voor de Europese Parlementsverkiezingen (de partij haalt bij de studenten 23% voor de Europese verkiezingen tegenover 15% van de stemmen voor de Vlaamse verkiezingen) kan namelijk toegeschreven worden aan een ‘Verhofstadteffect’.

Europese smaak of Europese kater?

Maar zoals vaak het geval is bij een nieuw verdrag, hangt veel af van de interpretatie en implementatie door de betrokken actoren. Het Europees Parlement, van haar kant, probeert de verkiezingen meer Europese smaak te geven door kandidaat-Commissievoorzitters naar voor te schuiven. Er wordt op 15 mei zelfs een heus voorzittersdebat georganiseerd en over de hele EU op tv uitgezonden in de hoop een publiek debat te creëren over de nationale grenzen heen. Maar het resultaat van dit initiatief zou ook wel eens op een sisser kunnen aflopen.

Stel je voor dat de liberalen de Europese verkiezingen winnen, maar Guy Verhofstadt niet eens overwogen wordt als opvolger van Barroso.

Herman Van Rompuy, een belangrijke speler als Voorzitter van de Europese Raad in de selectie van de nieuwe Commissievoorzitter, liet bijvoorbeeld al duidelijk verstaan dat hij het niet al te hoog op heeft met dit initiatief van het Parlement. Zijn lezing van het Verdrag van Lissabon stelt immers dat de uitkomst van de Europese verkiezingen inderdaad in overweging genomen moet worden, maar dat het nog steeds de Europese Raad (samengesteld uit de staatshoofden en regeringsleiders van de lidstaten) is die de Commissievoorzitter selecteert die voor stemming voorgelegd zal worden aan het Europees Parlement. De Europese Raad is dus niet formeel gebonden aan de kandidaat-Commissievoorzitters die de Europese fracties naar voor schoven.

Stel je dus voor dat de liberalen de Europese verkiezingen uitgesproken winnen op 25 mei, maar Guy Verhofstadt niet eens overwogen wordt als opvolger van Barroso. Dit zou de poging om de burger het gevoel te geven meer impact te hebben op de EU net omkeren in een gevoel van teleurstelling in het democratisch karakter van de EU.

We kunnen dus concluderen dat het koppelen van de Europese verkiezingen aan de selectie van de nieuwe Voorzitter voor de Europese Commissie een belangrijk signaal kan zijn aan de burger. Dit initiatief kan een (gedeeltelijk) antwoord bieden op het beeld dat geschetst wordt door Eurosceptici dat de EU een ondemocratisch log bureaucratisch monster is waar de burger geen vat op heeft. Maar de komende verkiezingen en wat er daarna door de verschillende actoren beslist wordt, spelen misschien nog een meer cruciale rol. De manier waarop omgegaan wordt met de verkiezingsuitslag zal bepalend zijn voor het gevoel van inspraak op het Europese niveau dat leeft onder de burgers.


Reageer

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s