Kan je kanker voorkomen?

DOOR LODE GODDERIS EN PETER DE GROOF. Kanker is een ziekte die wild om zich heen slaat. Meer dan 65.000 Belgen per jaar krijgen te horen dat ze kanker hebben en bijna 27.000 Belgen per jaar sterven aan deze ziekte. Bij mannen hebben we het over doodsoorzaak nummer 1, en bij vrouwen over doodsoorzaak nummer 2. Het Belgisch Kankerregister verwacht dat we nog verder zullen stijgen, van 65.000 diagnoses in 2013, naar 78.000 diagnoses per jaar in 2025.

Geschreven door professor arbeids- en milieugeneeskunde Lode Godderis en marathonloper Peter De Groof. Ze schrijven dit stuk in eigen naam.
Lode Godderis

Lode Godderis

Kanker roept – telkens opnieuw – de vraag op: waarom?

Onderzoek toonde aan dat hoe vaker cellen delen, hoe groter de kans is dat er door fouten in dit complexe proces kanker ontstaat. Dus kanker lijkt op het eerste zicht voornamelijk een kwestie van “pech”? Echter, fouten in de celdeling ontstaan vaak niet “zo maar”. Genetische aanleg en omgevingsfactoren beïnvloeden en versterken elkaar. Er is dus minder sprake van “toeval” dan onderzoeken ons soms willen doen geloven. Recent werd in onderzoek aangetoond dat 80 à 90% van de kankers het resultaat zijn van vermijdbare oorzaken. Van veel stoffen weten we dat ze kanker veroorzaken. Roken levert bv. een bijdrage van maar liefst 30 % aan de oorzaak van het ontstaan van kanker.

Als omgeving en levensstijl een belangrijke rol spelen, waarom krijgen we dan zo moeizaam inzicht in de precieze oorzaken van kanker?

In het onderzoek beperkt men zich vaak tot de blootstelling aan één of hoogstens enkele factoren. Maar er zijn véél omgevingsfactoren die kanker kunnen veroorzaken. Het is het totaal van blootstelling dat uiteindelijk het kankerrisico zal bepalen. Kanker ontstaat vaak op oudere leeftijd, en het is lastig om aan te tonen welke blootstellingen (vaak jaren voordien) precies aan de basis lagen. Het is immers momenteel nog niet mogelijk om de volledige blootstelling van een mens van bij geboorte in kaart te brengen.

Kunnen we kanker voorkomen door gezond te leven?

Gezond leven biedt – helaas – geen garantie. We kennen allen verstokte rokers die 90 jaar oud worden en niet-rokers die voor hun 40 kanker krijgen. Maar een gezonde levensstijl en een gezonde leef- en werkomgeving dragen wél bij tot het voorkomen van kanker, en we hebben er alle belang bij om te investeren in “primaire preventie”.

Bv. sinds 2006 bestaat er in België een rookverbod op de werkvloer, en sinds 2011 is er een rookverbod in alle horecazaken en gesloten publieke plaatsen. Deze reglementering kwam er niet zonder slag of stoot, maar deze maatregelen redden jaarlijks honderden mensenlevens.

Zonder met de vinger te wijzen, bij (primaire) preventie komt ook een individuele keuze en individuele verantwoordelijkheid kijken. De voornaamste gezondheidsrisico’s zijn genoegzaam gekend: tabak, alcoholmisbruik, ongezonde voeding, etc.: we weten dat die zaken tot ziekte kunnen leiden. Het vermijden van deze factoren is natuurlijk niet eenvoudig, bv. als er sprake is van verslaving, etc.

Moet de maatschappij meer investeren in primaire preventie om kanker te voorkomen?

Minder dan een schamele 1% van ons gezondheidszorg-budget gaat naar preventie, terwijl het OESO gemiddelde op 2,9% ligt. De resultaten zijn er dan ook naar. Volgens een rapport uit 2015 over de performantie van het Belgisch gezondheidsysteem van het Federaal Kenniscentrum voor Gezondheidszorg…

  • neemt het aantal volwassenen met overgewicht neemt toe,
  • het aantal dagelijkse rokers neemt maar traag af,
  • de mate waarin aan lichaamsbeweging wordt gedaan is onvoldoende,
  • de risicovolle alcoholconsumptie (binge drinking) bij jonge mannen is gestegen.

De Belgen zijn ook onvoldoende op de hoogte van de gezondheidsrisico’s.

Preventie en gezondheidspromotie krijgen nog niet de prioriteit die ze verdienen. We hebben een mix van maatregelen nodig, niet enkel verbod en repressie, maar ook steunmaatregelen, campagnes en sensibilisering. Het beleid in ons land blijft versnipperd. Er zijn verschillende organisaties die zeer goed werk leveren maar we missen een globaal “dashboard”, waar we maand na maand de evolutie inzake de voornaamste indicatoren kunnen opvolgen (en bijsturen).

Integratie is dus een belangrijke sleutel in de strijd tegen kanker, en tegen ziekte in het algemeen: de risicofactoren beter in kaart brengen en bestuderen, een doorgedreven promotie van een gezonde levensstijl, hulp bieden aan wie in de problemen is geraakt, streven naar een gezonde leef- en werkomgeving, etc.

 


  1. Dag Peter, zeer heldere blogpost en een terechte oproep tot meer preventie. De 1% vs 2.9% zegt het allemaal. Ken jij voorbeelden van dergelijke dashboards in andere landen, die echt ook gedragsverandering stimuleerden ?

  2. Het is idd verbazend vast te stellen dat er zo weinig gedaan wordt ivm preventie!
    Ook verbazend dat er zo weinig onderzoek wordt gedaan over effect van sedentair leven, stress en emoties ( stagnatie) op ontstaan van kanker. En tot slot effect van industrieel bewerkt voedsel, wat doet dit met ons lijf? We hebben nog een lange weg te gaan…
    Maar helemaal akkoord dat sensibilisering en voorlichting, prioriteit moeten krijgen in het beleid!


Reageer

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s