Sterven we straks allemaal aan kanker?

portretten
DOOR JOHAN SWINNEN. Wat hebben Zjef Vanuytsel, Lemmy Kilmister, David Bowie, Alan Rickman en Michel Delpech gemeen? Ze hebben allemaal dezelfde strijd verloren: de strijd tegen kanker. Het lijkt alsof iedereen aan deze ziekte overlijdt. Is er dan niets dat we kunnen doen?

Geschreven naar aanleiding van de Wereldkankerdag 2016 door professor Johan Swinnen, voorzitter van het departement Oncologie, ondervoorzitter van het Leuvens kankerinstituut (LKI) en vader van een zoon met kanker.

Kanker treft bijna één op drie

strand

Johan en Pieter Swinnen

Als we via radio of TV het overlijden vernemen van een bekend persoon, kunnen we het al bijna voorspellen: kanker. In België alleen sterven elk jaar bijna 30.000 mensen aan kanker. Wereldwijd zijn er dat 8,2 miljoen. Eén man op drie wordt geconfronteerd met de ziekte. Bij vrouwen is dat één op vier. De ziekte treft popsterren, acteurs, politici, maar ook je buurvrouw of je eigen kind. Zo werd vijf jaar geleden kanker vastgesteld bij mijn zoon Pieter. Hij was dertien, een voorbeeldig leerling en tenniskampioen. De behandeling was zwaar en redde zijn leven. Maar de tol was hoog. Hij kwam in een rolstoel terecht en kon omwille van andere nevenwerkingen niet langer naar school. Grote dromen over de toekomst werden opgeborgen en maakten plaats voor dagelijkse kleine rituelen.

Kat en muis

Wetenschappers zijn vaak pessimistisch. Ze buigen zich dagelijks over probleemstellingen. Toch mogen we wat kanker betreft stilaan meer optimistisch zijn. Dankzij de zogenaamde ‘omics’-technologieën begrijpen we nu beter hoe kanker ontstaat. ‘Omics’ is een verzamelnaam van onderzoekstechnieken die het mogelijk maken om nagenoeg alle moleculen te bekijken waaruit een kankercel bestaat (DNA, RNA, eiwitten, metabolieten). Deze kennis gebruiken we om kanker beter op te sporen, te behandelen en op te volgen. En dat begint zich te vertalen in een daling van de kankersterfte.

Redenen om te juichen? Zeker, maar niet te vroeg. Kanker is erg complex. We weten nu dat elke tumor eigenlijk verschillend is. Bovendien passen tumoren zich bijzonder makkelijk aan. Telkens als we ingrijpen, probeert de tumor te ontsnappen. Het is een spel van kat en muis. Dat vraagt een specifieke aanpak.

Uitdagingen

Indien we kanker écht willen afremmen, staan we voor een paar grote uitdagingen: we hebben nood aan daadwerkelijke preventie, aan nieuwe technieken die kanker snel en accuraat opsporen, aan persoonsgerichte therapieën met zo weinig mogelijk neveneffecten, aan een duurzame zorg én aan een breed financieel draagvlak voor dit alles.

  1. Kankerpreventie. Voorkomen is beter dan genezen. Een ongezonde levenswijze draagt bij tot de ontwikkeling van kanker. Roken, vetrijk eten, overmatig zonnen, te weinig beweging… We weten het allemaal. Toch blijft 1 op de 4 Belgen roken. Elk jaar weer laten we ons verrassen door de zon. Hoe zalig is die luie zetel en hoe makkelijk is het toch om die pizza uit de diepvries te halen. De gevolgen lijken zo ver weg, tot op een dag kanker wordt vastgesteld.
  1. Vroege diagnose. Als wetenschappers en clinici het ergens over eens zijn, is het dat een vroege vaststelling een van de belangrijkste factoren is voor een succesvolle bestrijding van kanker. Een tumor die nog klein en duidelijk afgebakend is, is veel efficiënter en minder ingrijpend te behandelen. Als de kanker bij Pieter eerder ontdekt was, dan was de behandeling minder zwaar geweest en de gevolgen allicht veel minder ernstig. Screeningsprogramma’s stellen ons in staat om kankers vroeger op te sporen. In de nabije toekomst zullen ook deze meer gebaseerd worden op de ‘omics’-technologieën en zal naar tumoren gezocht worden op basis van lichaamsvloeistoffen (de zogenaamde ‘liquid biopsies’). Niet alle tumoren zijn echter levensbedreigend en overbehandeling kan even nadelig zijn als de tumor zelf. Screenings zullen pas ten volle effectief zijn als we ook betere testen hebben om uit te maken welke tumor best behandeld wordt en welke niet.

Als de kanker bij Pieter eerder ontdekt was, dan was de behandeling minder zwaar geweest en de gevolgen allicht veel minder ernstig.

  1. Neveneffecten en doelgerichtheid. Kankerbehandelingen hebben vaak ook een negatieve invloed op gezond weefsel, met alle gevolgen vandien. Pieter kwam in een rolstoel terecht en kon niet langer naar school, niet door de tumor zelf, maar als een gevolg van de behandeling. Dankzij moleculair kankeronderzoek kunnen we een steeds beter beeld krijgen van de exacte mechanismen die aan de basis liggen van individuele kankers. Hierdoor kunnen we tumoren meer doelgericht behandelen. Nieuwe therapieën vallen enkel kankercellen aan en laten gezonde cellen met rust. Gepersonaliseerde geneeskunde noemen we dat, of precisie-geneeskunde. Doelgerichte geneeskunde op maat van elke patiënt en met zo weinig mogelijk neveneffecten. Wetenschappers en clinici hebben er hun mond van vol. Voor heel wat tumoren, ook voor Pieters tumor, bestaat dergelijke doelgerichte aanpak echter nog niet. Er is nog heel wat onderzoek nodig om dit behandelingsconcept zo breed mogelijk te kunnen ontplooien.
  1. Kanker als een dure chronische ziekte. Tumoren ontsnappen vaak aan therapieën. Daarom is de opvolging na de behandeling zo belangrijk. Vaak gebeurt dit via scans die om de 3 of 6 maanden genomen worden. Geen pretje als je weet hoeveel spanning dit teweeg brengt. Daar kunnen zowel Pieter als wij als gezin van getuigen. Ook aan doelgerichte therapieën blijken kankers nog te ontsnappen. Telkens als een tumor ontsnapt, moeten we onderzoeken via welk mechanisme dit gebeurt zodat we opnieuw kunnen reageren. Tot de tumor weer ontsnapt… Zo ontstaat een cascade van behandelingen. Kanker wordt een chronische ziekte die ook chronisch moet behandeld worden, vaak met erg dure medicatie. Patiënten zijn vaak maandenlang werkonbekwaam of komen in verzorgingsinstellingen en dagcentra terecht. Hoe kunnen we dit blijven betalen voor een steeds toenemende groep van patiënten?

Telkens als een tumor ontsnapt, moeten we onderzoeken via welk mechanisme dit gebeurt zodat we opnieuw kunnen reageren. Tot de tumor weer ontsnapt… Zo ontstaat een cascade van behandelingen.

  1. Kanker is meer dan de tumor alleen. Bij de behandeling van kanker draait alles rond de bestrijding van de tumor. Dat is essentieel. Maar rond die tumor leeft een mens. Een mens die moet omgaan met angsten, die met zijn of haar leven verder wil, die er niet ziek wil uitzien, die wil functioneren in de maatschappij en die zijn of haar dromen niet hoeft op te bergen. Ook hier is nog heel wat werk aan de winkel.

Krachten bundelen, meer dan ooit

Kankeronderzoek en kankerzorg worden steeds complexer. Vernieuwende technologieën vragen dure apparatuur en bijzondere expertises. Een multidisciplinaire aanpak is nodig, krachtenbundeling is het codewoord. Aan het Leuvens kankerinstituut, het LKI, hebben we dat goed begrepen.

Het LKI, ingebed in KU Leuven en UZ Leuven, kiest resoluut voor een sterke integratie van fundamenteel en klinisch kankeronderzoek, van kankertherapie en kankerzorg. Onderzoekers werken met vereende krachten aan de ontwikkeling van nieuwe screeningsmethoden en persoonsgerichte therapieën. Artsen en zorgverleners geven elke dag het beste van zichzelf om patiënten met kanker de allerbeste zorg en ondersteuning te bieden.

Ook de patiënten zelf moeten nauwer betrokken worden bij de verdere uitbouw van de kankerzorg. Het Albertfonds dat zopas aan het LKI werd opgericht, zet hun welzijn voorop.

We boeken vooruitgang. Er is reden voor optimisme. Maar we moeten het momentum vatten en voldoende mensen en middelen mobiliseren. Samen met mantelzorgers, samen met patiëntenorganisaties en kankerverenigingen, samen met de bevoegde overheden, samen met de brede bevolking moeten we de strijd tegen kanker verderzetten. Alleen zo kunnen we het tij definitief doen keren. Alleen zo kunnen we Pieter en de honderdduizenden andere kankerpatiënten opnieuw laten hopen en dromen.

 


  1. Het is voor kankerpatiënten, zoals ik, enorm belangrijk om te weten dat men blijft dagelijks investeren in het zoeken naar een behandeling om te genezen van kanker …..hoop doet leven !


Reageer

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s