Kwaliteitsdaling in het onderwijs. Schuld van migratie?

DOOR ORHAN AGIRDAG. Volgens studies dalen de leerprestaties van de Vlaamse leerlingen langzaam maar zeker. Theo Francken zoekt de oorzaak bij migratie. Maar is er wel een link tussen dalende prestaties en stijgende aantallen van leerlingen met een migratieachtergrond?

Geschreven door Orhan Agirdag. Professor dr. Orhan Agirdag is lid van Platform L, de expertisecel rond leraarschap van de faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen. Platform L wil onderzoek rond leraarschap, in de brede zin van het woord, samenbrengen en breed toegankelijk maken.
orhan

Orhan Agirdag

De laatste jaren is er een toenemende ongerustheid over de kwaliteit van het onderwijs. Onderwijskwaliteit kan veel ladingen dekken, zoals kwaliteit van het schoolmateriaal, het welbevinden van de leerlingen, of het hebben van voldoende gediplomeerde leraren. Maar kwaliteit gaat zeker ook over de leerprestaties: wat onze leerlingen uiteindelijk kennen en kunnen, dus hun competenties.

Deze competenties worden onder meer getest in de fameuze PISA-studies, die om de drie jaar peilen naar rekenvaardigheid, taalvaardigheid en wetenschappelijke geletterdheid van de Vlaamse 15-jarigen. De meest recente PISA-studies tonen aan dat Vlaamse leerlingen gemiddeld respectievelijk 522, 511 en 514 scoren op deze drie vaardigheden, wat telkens beduidend beter is dan het OECD-gemiddelde dat rond de 490 is voor deze vaardigheden.

Daling

Toch kunnen we niet op onze beide oren slapen. Wie de trends van de leerprestaties van de voorbije jaren bekijkt (zie hieronder), ziet duidelijk een daling van de gemiddelde prestaties zien. Hierbij moet opgemerkt moet worden dat 40 PISA-punten min of meer overeenkomen met een jaar leertijd. Een daling van 20 punten tussen 2003 en 2015 betekent dus een verlies van een half jaar leertijd. Voor begrijpend lezen hebben we ongeveer zo’n daling gehad, voor wiskunde zelfs iets meer.

grafiek1

Een nuance is wel dat de PISA-cijfers van 2015 niet helemaal vergelijkbaar zijn met eerdere jaren, omdat de leerlingen in 2015 voor het eerst met de computer zijn bevraagd. Maar ook zonder deze anomalie zou een dalende trend aanwezig zijn.

Migratie als oorzaak?

Wat de precieze verklaring is voor de dalende trend, weten we nog niet. Toch wordt er vaak spontaan gekeken naar demografische evoluties, met name naar het stijgend aantal leerlingen met een migratieachtergrond. Bijvoorbeeld toen voormalige minister van asiel en migratie Theo Francken op VTM nieuws gevraagd werd waarom er onder 10 jaar N-VA bestuur niets werd gedaan aan de kwaliteitsdaling van onderwijs, verwees hij naar ‘massamigratie’ als oorzaak.

Er is inderdaad een stijging geweest van het percentage leerlingen die thuis geen Nederlands spreken of van wie de ouders in het buitenland geboren zijn. In de Vlaamse PISA-steekproeven verdubbelde het percentage leerlingen met een migratieachtergrond: van 7 procent in 2006 naar 14 procent in 2015.

Maar zijn deze twee evoluties – dalende prestaties en stijgende aantallen van leerlingen met een migratieachtergrond – wel aan elkaar gelinkt?

Kwaliteitsdaling getemperd

Het korte antwoord op deze vraag is: nee, integendeel. Het uitgebreide antwoord leest u hieronder. Laten we voor deze blog de taaldiscussie buiten beschouwing laten en ons beperken tot het domein met de grootste daling: wiskunde.

Als we kijken naar de wiskunderesultaten tussen PISA 2003 tot PISA 2012 (de ronde van 2015 laten we achterwege omwille van de eerder genoemde reden), zien we een lineaire daling van de gemiddelde onderwijsprestaties bij autochtone leerlingen: in tien jaar tijd is er een achteruitgang geweest van ongeveer 23 PISA-punten. Bij leerlingen met een migratieachtergrond zien we echter een stelselmatige verbetering van de wiskundeprestaties: in tien jaar tijd stegen (!) zij 25 punten.

Met andere woorden: de daling in de gemiddelde onderwijsprestaties is niet te wijten aan leerlingen met een migratieachtergrond. Het tegendeel is waar, omdat leerlingen met een migratieachtergrond beter presteren en hun aandeel stijgt in de populatie, is de gemiddelde daling van onderwijsprestaties in Vlaanderen getemperd dankzij leerlingen met een migratieachtergrond. Als we geen migratie hadden gekend, was de daling van wiskundeprestaties ongeveer 9 procent sterker geweest.

grafiek2

Een alternatieve hypothese is dat de vooruitgang van leerlingen met een migratieachtergrond ten koste is gegaan van autochtone leerlingen en hun vooruitgang. Zou het dan kunnen dat de stijging van leerlingen met een migratieachtergrond indirect de daling van autochtone leerlingen heeft ingezet? Voor deze hypothese vinden we evenmin steun. Uit de PISA-cijfers blijkt namelijk dat de daling van autochtone leerlingen even sterk was in ‘witte scholen’ dan in gemengde scholen.

Kloof aanpakken voor kwaliteit

Het feit dat de daling van de leerprestaties niet veroorzaakt werd door leerlingen met een migratieachtergrond, neemt niet weg dat er nog steeds een groot verschil is met de leerprestaties van autochtone leerlingen met een migratieachtergrond. Meer nog, deze kloof is bijna nergens in de wereld zo groot als in Vlaanderen (zie grafiek hieronder).

grafiek3.PNG
Als we erin zouden slagen om leerlingen met een migratieachtergrond op het niveau van onze autochtone leerlingen te laten presteren, dan zou het onderwijssysteem in Vlaanderen op het niveau van Japan of Canada komen. Het bestrijden van onderwijsongelijkheid moet dus een prioriteit zijn als we de kwaliteit van het onderwijs hoog willen houden.

PlatformL


  1. Aan immigranten die minder presteren in ons onderwijs systeem heeft Vlaanderen niks, waarom halen we die mensen dan binnen? En ons systeem aanpassen zodat ze mee zouden kunnen, is onzin. We hebben immigranten nodig die beter en sterker zijn dan ons, alleen zo komen we economisch vooruit dankzij migratie. Anders zal de last dat we er van hebben alleen maar groter worden

  2. Een alternatieve interpretatie is als volgt: Doordat het niveau van ons onderwijs omlaaggetrokken wordt om inclusief te zijn voor kinderen met migratie achtergrond gaan de PISA resultaten erop achteruit. Doordat er veel/meer aandacht is in het onderwijs voor allochtonen gaan zij er wel relatief op vooruit. Er zijn dus mooie inspanningen om de kloof te dichten, maar momenteel lijkt dit ten koste van het algemene onderwijsniveau en dus een slechtere internationale positionering. Lijkt me toch een minstens evenwaardige interpretatie van de cijfers als die van Prof. Agirdag.


Reageer

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s