Cancer day…

BY ERIK DUVAL. Apparently, today is World Cancer Day… I’m not sure about this concept of having days for specific topics. I mean: is there a World Ebola Day? A World Political Prisoners Day? A Let’s-get-rid-of-religious-and-other-bigotry Day? There are only 365 days in a year and so many worthy causes… Still, I was asked to reflect a bit on my experience over the last 10 months, and ended up thinking about how cancer is maybe a bit ‘different’ from other diseases…

Lees verder

Zijn proefdieren in de naam van de medische vooruitgang wel legitiem?

DOOR TOM MERLEVEDE. Er is de laatste tijd veel verschenen over dierenproeven. Onlangs verscheen er nog een opiniestuk van de hand van hoogleraar Bart De Strooper. Er zijn een aantal zaken die mij storen aan het gehele debat, men gooit met woorden en gebruikt vooronderstellingen die helemaal niet zo evident zijn als ze lijken. Ik haal er drie kerngedachtes uit. De voorgedachte dat het doel de middelen heiligt, de idee van vooruitgang en… is het een drama als onderzoek naar kanker stopt?

Lees verder

Medicatie uit de kraan? Homeopathie erkend, maar al lang terugbetaald

DOOR FREDERIK DEMAN EN JAN BLYKERS. Vanaf nu mogen enkel artsen, tandartsen, vroedvrouwen en erkende homeopaten homeopathische middelen voorschrijven. Het gevolg van het koninklijk besluit dat minister van volksgezondheid Laurette Onkelinx goedgekeurd kreeg. Niet toevallig ten tijde van een ontbonden parlement, want het onderwerp ligt al jaren op tafel, maar stuitte op elk mogelijk verzet. Maar waarom? Waarom doet deze erkenning meer kwaad dan goed?

Lees verder

Hoe krijgen we onze senioren kalm? Een oproep aan jonge en toekomstige artsen

DOOR TOON BAERT. Rivotril, Temesta, Valium, Xanax en zolpidem: dat de benzodiazepinen, de kalmeermiddeltjes op voorschrift, niet in populariteit gedaald zijn sinds hun ontdekking in de jaren 50, bewijzen zelfs popidooltjes als Justin Bieber. Tot 20% van onze senioren slikt ze. Als toekomstig arts en vrijwilliger in een woon- en zorgcentrum voor bejaarden in Leuven, ben ik met verstomming geslagen hoe artsen langdurig en zonder juiste indicatiestelling deze verslavende kalmeermiddelen blijven voorschrijven, en van de omvang van dit maatschappelijk probleem.

Geschreven door Toon Baert,  masterstudent geneeskunde. Hij tweet via @t_baert.

Toon-BaertI used to care, now I take a pill for that.”

De discussie rond benzodiazepinen is allerminst nieuw. Al meer dan 30 jaar wordt hun plaats in de behandeling van slapeloosheid en angst expliciet betwist. Toch vormen deze tranquillizers, samen met de antidepressiva en antipsychotica, de meest voorgeschreven medicatiegroep in de Belgische woon- en zorgcentra. Studies rond psychofarmacagebruik in onze rusthuizen zijn ronduit pijnlijk: maar liefst – o brave new world – 79% van de bewoners gebruikt een psychofarmacon.1

Medici spreken wat paradoxaal van sedativa en anxiolytica. Op minder dan een half uur verlies je even je zorgen, formidabel in feite. Op langere termijn echter, leiden ze vaak net tot toename van slapeloosheid en angst, het zgn. rebound effect. En hier stopt de ironie helaas niet. Tolerantie (steeds meer nodig hebben voor hetzelfde effect) en afhankelijkheid treden al op na één tot twee weken. Door hun remmende werking op het centraal zenuwstelsel komen ook geheugen- en concentratiestoornissen, verwardheid, duizeligheid (met verhoogd risico op valpartijen) en emotionele afvlakking voor.2 Vandaar het zure grapje: “I used to care, but now I take a pill for that.  Terwijl de voordelen dus al stoppen na een week of twee, treedt er voor de nevenwerkingen helaas géén gewenning op. En ouderen zijn er bovendien gevoeliger voor. Om nog maar te zwijgen over de moeizame, niet altijd risicoloze ontwenning. Allemaal prima dus om het mentaal verouderingsproces nog een duwtje te geven.

Richtlijn vs. dagelijkse realiteit

Het advies uit het Gecommentarieerd Geneesmiddelenrepertorium2, het groene boekje voor artsen en apothekers, is nochtans klaar en duidelijk. Slapeloosheid en angst dienen steeds zo goed mogelijk oorzakelijk aangepakt te worden. Daarna gaat men voor de niet-medicamenteuze aanpak: verbeteren van de slaaphygiëne, relaxatie en eventueel gedragstherapie. Voor slapeloosheid stelt men: 2

[…] Indien toch een hypnoticum voorgeschreven wordt, gebruikt men het waar mogelijk slechts gedurende enkele dagen. Gezien hun ongunstige risico-batenverhouding hebben de benzodiazepines slechts een zeer beperkte plaats in de aanpak van slapeloosheid bij ouderen.

In een tijdperk waarin we de mond vol hebben van evidence-based practice en guidelines, lijkt het dus toch nog mogelijk deze richtlijnen gewoon te negeren. Liever geeft men rap toe aan de vraag: Hebt u voor mij geen pilletje, dokter?”Na een aantal maanden wordt de dosis noodzakelijkerwijze opgedreven en niet meer omgekeken naar het nieuwe probleem: een patiënt die niet meer zonder kan. Te weinig tracht men deze middelen af te bouwen, ondanks de beschikbaarheid van valabele afbouwschema’s, en de notie dat de meeste personen zich beter voelen nadat ze gestopt zijn.3 Het is volgens mij dan ook de verantwoordelijkheid van de arts wil hij later niet slechts als drug dealer dienen.

Active ageing?

Ik verstop niet dat ik een grondige afkeer heb ontwikkeld voor deze middelen en de gevolgen die zij meebrengen op termijn, die ook enkele van mijn dierbaren treffen. Meer nog hekel ik de nalatigheid en gemakzucht van sommige artsen, die dit jarenlang onbezonnen blijven voorschrijven. Ik besef zeer goed dat de aanpak van deze klachten bij geestelijk verzwakte personen geen sinecure is. Een grote groep gebruikers beschikken evenwel nog over een normale cognitieve capaciteit en een flinke dosis levenslust. Dat deze personen bij een korte moeilijke periode doelloos op benzo’s gezet worden, lijkt mij niet bepaald de juiste praktijk.

Men kan kibbelen over de zelfbeschikking en verantwoordelijkheid van de patiënt in dit verhaal. Maar eenmaal afhankelijk, is daarmee snel de kous af. Ik zie voor deze aanpak immers weinig plaats binnen een sociaal beleid dat meer maatschappelijke participatie van onze senioren beoogt, volgens het spraakmakende active ageing-model van de WHO.4

Een nieuwe mentaliteit

Een oplossing zal zich spoedig moeten aanbieden in het vergrijzend klimaat. Zoeken we die hoopvol in farmaceutische vorm, in de ontwikkeling van nieuwe moleculen met een gunstiger werkingsprofiel? Onderzoek naar betere middelen is cruciaal, maar laat ons steeds bedachtzaam zijn voor een wederkerend vals optimisme, waarmee enkel en alleen de farmaceutische industrie gediend is.

Ik pleit dan ook eerder voor een grondige mentaliteitsverandering. Er is dringend nood aan een generatie zorgenden die in deze problematiek een andere houding aanneemt. Een generatie die de tijd en moed neemt te luisteren naar hun patiënt, die oorzaken bloot durft leggen, die adviezen geeft voor een betere slaaphygiëne en de patiënt gerust stelt. Verandering van ons slaappatroon hoort nu eenmaal bij een dagje ouder worden. 5

Bovendien horen ernstige slaap- en angststoornissen behandeld te worden door een psycholoog, ook bij ouderen.2 De vakliteratuur is éénduidig: psychotherapie is doeltreffender op de lange termijn, en heeft – voor zover ik weet – géén nevenwerkingen. Uitgaande van ons terugbetalingssysteem lijkt het voorlopig nog even wachten op een implementatie van dit gezond verstand.

Laat ons in de tussentijd toch maar hoopvol en een beetje idealistisch zijn, zodat wij, hulpverleners van morgen, een basis kunnen vormen voor een rationeler en vooral menselijker model.

REFERENTIES

1 Vander Stichele R, Van de Voorde C, Elseviers M, Verrue C, Soenen K, Smet M, et al., Geneesmiddelengebruik in Belgische rusthuizen en rust- en verzorgingstehuizen, KCE, 2006.
2 Gecommentarieerd Geneesmiddelenrepertorium, editie 2013, BCFI
3 Folia Farmacotherapeutica 29, oktober 2002, BCFI
4 http://www.who.int/ageing/active_ageing/en/
5 http://healthysleep.med.harvard.edu/healthy/science/variations/changes-in-sleep-with-age

bejaarden-medicijnen-shutterstock