DOOR ROZANE DE COCK. Onderzoek doen naar radiogebruik in een jaar dat het medium zijn honderdste verjaardag viert in ons land, is dat niet terugkeren naar de donkere middeleeuwen van de mediageschiedenis en hopeloos achterhaald? In een tijdperk waarin dagelijks meer dan 300 online apps gemaakt worden en de wereld de klok rond binnen mobiel handbereik ligt, verbaast het misschien onderzoek te doen naar een klassieker, een traditioneel medium. Maar dat medium is toevallig wel een survivalkampioen die zich sinds zijn ontstaan slim heeft weten aan te passen. Waarom luisteren Vlamingen vandaag eigenlijk nog naar radio, wat is er zo typisch aan dit medium dat niet in te vullen valt door ‘vervangers’ en zien zij een toekomst voor radio ? We vroegen het aan 202 toevallig gekozen Vlaamse radioluisteraars zelf in een diepte-interview en lieten zowel jonge als oudere luisteraars aan het woord.
Categorie archief: Onderzoek
Onze onderzoekers aan het woord over wetenschap binnen en buiten onze bureaus en labo’s.
De wortels van zelfcontrole
DOOR SARAH BEURMS. Iedereen heeft het wel al eens meegemaakt dat hij of zij een taak moest afwerken, maar iets nutteloos begint te doen in de plaats. Achteraf voelen we ons dan schuldig omdat we zoveel tijd verspild hebben en wensen we dat we konden weerstaan aan de verleidingen des levens. Hetzelfde scenario als we ’s avonds na het avondeten thuiskomen en nog twee taartjes verorberen die in de koelkast staan ondanks ons voornemen om gezonder te eten. De dag nadien voelen we ons dan een zwak mens en nemen we ons voor om de hele dag zelfcontrole te oefenen en geen gesuikerde dingen te eten. Hoe komt het toch dat we soms niet doen wat we moeten doen ook al weten we wat het beste is voor ons? Is het zo dat zelfcontrole iets is wat we kunnen trainen, waarin we beter kunnen worden naarmate we het meer doen?
Op naar een wereldwijde toename van bossen
DOOR STEVEN VANONCKELEN. Vorig jaar werd er zowat 1500 ha regenwoud per dag gekapt in Brazilië. Deze ontbossing zal op lange termijn nefaste gevolgen hebben voor de mens. Recente technieken maken het mogelijk om de verandering van bossen steeds sneller en beter in kaart te brengen. Uit deze analyses blijkt dat de wereldwijde ontbossingssnelheid jaarlijks afneemt. Dus we zijn goed bezig, ondanks alle onheilsspellingen?
6 secrets of good science communication
BY JACK MCMARTIN | Every year in February, thousands of scientists, journalists and press officers from around the world converge in one place (this year, deep-frozen Chicago) for the mother of all science conferences: the AAAS General Meeting. I was lucky enough to join in this celebration of science, discovery and nerdom. Here’s what I learned.
Wat is impact? Op weg naar een academische portfolio
DOOR MANUEL SINTUBIN. Dat de onderzoeksoutput van een onderzoeker dient te worden geëvalueerd, stelt niemand in vraag, zeker niet binnen de academische wereld. Zo objectief mogelijke evaluaties zijn immers onontbeerlijk wanneer moet geoordeeld worden of een onderzoeker geschikt is voor een onderzoeksmandaat, of een docent in tenure track wordt toegelaten tot het vaste academische kader, of een professor een bevordering verdient. Alleen is de vraag hoe deze evaluatie gebeurt en op basis van welke criteria en parameters. Lees verder
Zelfmoord als misdaad
DOOR ELWIN HOFMAN. “Strijdig met de wetten van God en van de vorst”, zo noemde de openbare aanklager de zelfmoord van Alexander Fiocardo, een jongeman uit Brussel, in 1781. Zijn woorden zouden vandaag op onbegrip stuiten. Tot het einde van de achttiende eeuw was zelfmoord echter een misdrijf, en de zelfmoordenaar een misdadiger. Dat leidde tot de merkwaardige situatie dat Fiocardo, nadat hij zich een kogel door het hoofd had gejaagd en zijn hals overgesneden had, aan een crimineel verhoor onderworpen werd.
Science and Religion: Has the Conflict Model Won the Popularity Vote?
BY TOM UYTTERHOEVEN. This morning my wife posted a picture on my Facebook wall. It shows two Post It notes on a wall in a community center in a Belgian town. The center had organized a cultural activity for kids: children were invited to write down who their hero was. So one kid posted: “God, because He made us and the Earth.” A second kid (the person who originally posted the picture on Facebook doubted whether it really was a child) replied with: “Charles Darwin, because he wrote the Origin of Species and proved the Post It above to be wrong.” The picture is an example of how the assumption that religion and science are in conflict has gained influence, not only in your local Bible Belt area, but as part of popular culture. And that has its consequences.
Over vrije wil en andere illusies?
DOOR SARAH BEURMS. Wij mensen zijn voor een groot deel gedetermineerd door elementen die we niet zelf in handen hebben. Zo blijkt bijvoorbeeld dat hormonen die we ontvingen in de baarmoeder onze seksuele voorkeur mee bepalen en dat genen onze alcoholconsumptie beïnvloeden. Anderzijds blijkt ook onze omgeving een grote invloed te hebben, voornamelijk in onze kindertijd. Zo hebben mensen die in een omgeving opgegroeid zijn waar de lucht sterk vervuild is, gemiddeld een lager IQ. Ook impulsbeheersing en wilskracht worden door al deze factoren bepaald. Daarom kunnen we ons afvragen of we wel zelf verantwoordelijk zijn voor onze beslissingen en daden.
Geschreven door Sarah Beurms, doctoraatsstudent in de Leerpsychologie, en eerder verschenen op Studio Brein.
In een experiment wilden Soon en collega’s1 nagaan of onze beslissingen al vastliggen nog voor we ons daar bewust van zijn. In hun studie werden mensen getest in een fMRI-scanner. Dit is een hersenscanner die meet welke delen in de hersenen het meest zuurstofrijk bloed verbruiken. Daaruit wordt dan afgeleid welke hersengebieden het meest actief zijn bij een bepaalde taak. Aan de deelnemers die in de scanner lagen, werd gevraagd om op één van twee knoppen te drukken. Ze mochten zelf kiezen wanneer ze drukten en op welke knop ze drukten. Op basis van hun hersenactiviteit konden de onderzoekers meer dan zeven (!) seconden voor dat de deelnemers dachten “nu ga ik op de knop drukken”, reeds boven kansniveau voorspellen op welke knop ze zouden drukken.
Deze resultaten suggereren dat onze hersenen al besloten hebben op welke knop we zullen drukken nog vóór we ons bewust zijn van deze beslissing. Daardoor werd het oeroude debat over de (illusie van) vrije wil weer aangewakkerd. Velen stellen zich de vraag of ons bewustzijn de oorzaak is van ons gedrag of dat ons gedrag wordt geregeld door het onbewuste en het bewuste slechts een illusie is die achteraf wordt gecreëerd. Ongeveer 200 jaar geleden stelde de filosoof Schopenhauer al dat vrije wil een illusie is. En ook nu zijn er steeds meer auteurs die beweren dat (de beste) beslissingen genomen worden door ons onbewuste.
Echter, de resultaten van dit experiment moeten –zoals altijd in de wetenschap– genuanceerd worden. Op basis van de fMRI-data konden slechts 60% van de beslissingen correct voorspeld worden. Hoewel dit significant beter is dan kansniveau, kunnen we ons de vraag stellen waarom de beslissingen niet met 100% zekerheid voorspeld kunnen worden. Dit is ten minste voor een deel te wijten aan de kwaliteit van de scanners. Omdat met een fMRI scanner geen neurale activiteit, maar een indirecte maat (nl. het percentage zuurstofrijk bloed) gemeten werd, is het onmogelijk om een perfecte voorspelling te maken. De cruciale vraag is dus of men met een perfecte meetmethode beslissingen wel met volledige zekerheid zou kunnen voorspellen?
Wat denken de auteurs hier zelf van? Eén van de auteurs, John-Dylan Haynes vermeldde in een debat dat hij gelooft dat onze daden volledig gedetermineerd zijn door onze vroegere ervaringen. Volgens hem zou een perfecte machine in theorie dus ons beslissingsgedrag foutloos kunnen voorspellen. Een perfecte voorspelling op langere termijn zal volgens hem echter moeilijk blijven omdat we steeds dingen kunnen meemaken die ons hersenpatroon – en dus ook onze beslissingen – veranderen. Een andere auteur van deze studie, Marcel Brass, gelooft ook dat onze beslissingen voor een deel gestuurd worden door onze ervaringen. In tegenstelling tot Haynes gelooft hij echter niet dat ons gedrag ooit perfect voorspeld zal kunnen worden op basis van hersenactiviteit voorafgaand aan onze bewuste beslissing. Volgens hem blijft er een rol weggelegd voor het bewuste waardoor we onze beslissingen bijvoorbeeld altijd nog op het laatste moment kunnen aanpassen. Voorlopig zijn dit allemaal slechts meningen, maar de wetenschap lijkt steeds meer in staat om hierover testbare ideeën en ingenieuze proefopstellingen te ontwikkelen.
Maakt het nu eigenlijk iets uit in ons dagelijkse leven of we geloven in de vrije wil? Tangney en collega’s2 toonden aan van wel. Hoe meer we geloven in vrije wil, hoe meer we bereiken in het leven en hoe minder zelfdestructief gedrag we zullen vertonen. Volgens de onderzoekers komt dit doordat mensen die geloven in vrije wil meer zelfcontrole uitoefenen. Daarnaast deden Vohs en collega’s3 een experiment waarin ze het geloof in de vrije wil manipuleerden. De deelnemers kregen een aantal stellingen te lezen. De ene helft las zinnen over het bestaan van de vrije wil, terwijl de andere helft te lezen kreeg dat vrije wil niet bestaat. Daarna moesten de deelnemers een cognitieve test afleggen. Plots vertelde de proefleider hen dat hij dringend weg moest, maar dat ze zichzelf één euro per goed antwoord mochten uitbetalen na afloop van het experiment. De deelnemers die gelezen hadden dat vrije wil niet bestaat, namen (onterecht) veel méér geld dan de anderen. Mensen die geloven dat de vrije wil niet bestaat lijken zich dus asocialer te gedragen.
Vrije wil is dus zoals de voetgangersknop aan een verkeerslicht. Als je gelooft dat het licht sneller op groen gaat springen door op die knop te drukken, ga je daarna gelukkiger het zebrapad oversteken. Als je gelooft dat je controle kan uitoefenen op je beslissingen, ga je meer bereiken in het leven. Dus los van de vraag of vrije wil een illusie is, is het voor ons persoonlijk welzijn belangrijk dat we in de vrije wil blijven geloven!
Referenties
1Soon, C.S., Brass, M., Heinze, H.J., & Haynes, J.D. (2008). Unconscious determinants of free decisions in the human brain. Nature Neuroscience 11, 543 – 545.
2Tangney, J.P., Baumeister, R.F., & Boone, A.L. (2004). High self-control predicts good adjustment, less pathology, better grades, and interpersonal success. Journal of Personality, 72, 271 – 324.
3Vohs, K.D., & Schooler, J.W. (2008). The value of believing in free will: Encouraging a belief in determinism increases cheating. Psychological Science, 19, 49 – 54.
Niet alleen artsen, ook onderzoekers redden levens
DOOR GRIET VAN DER PERRE. Toen ik 37 was, kreeg ik de harde diagnose: borstkanker. Dankzij de combinatie van klassieke kankertherapieën (chirurgie, chemotherapie, radiotherapie) én een nieuwe doelgerichte therapie (Trastuzumab) die afgestemd is op de eigenschappen van de tumor zelf, kreeg ik de best mogelijke behandeling. En een grotere overlevingskans dan lotgenoten die een aantal jaren eerder met eenzelfde tumor moesten afrekenen… Lees verder
Duurzame cadeaus onder de kerstboom
DOOR STEVEN VANONCKELEN. Tyfonen, bijensterfte, overstromingen: stuk voor stuk natuurverschijnselen die steeds vaker opduiken. De menselijke impact is niet meer te ontkennen want onze aarde heeft zijn limieten stilaan bereikt. Zelfs ontkenners van de klimaatverandering beginnen aan hun meningen te twijfelen. Maar het is crisis dus wordt er in de eerste plaats bespaard op … het milieu. Jammer, want elke goede lange-termijn planner zou het milieu bovenaan zijn agenda moeten stellen! Lees verder
KU Leuven blogt 