De waarheid achter het gratis bus verhaal

DOOR BART WOLPUT. Steve Stevaert lanceerde in het begin van deze eeuw het idee voor gratis openbaar vervoer. Een kostelijke onderneming met grote impact was bedoeld om het gebruik van het openbaar vervoer te verhogen en het autogebruik te verminderen. Met succes, de verkeersvraag voor openbaar vervoer is ontegensprekelijk geboomed, al is ook de verkeersvraag van de auto blijven stijgen. Mobiliteit is een recht geworden en blijft een noodzaak voor zowel sociale als economische ontwikkeling.

Geschreven door Bart Wolput. Hij is onderzoeker burgerlijk ingenieurswetenschappen in openbaar vervoer aan KU Leuven en UC Berkeley.

Bart Wolput kleinWe hebben in België echter de neiging om zwart wit en niet out-of-the-box te denken. De ene groep is absoluut tegen elke vorm van subsidiëring, de andere vindt dat we openbaar vervoer maximaal moeten subsidiëren. Voor de goede verstaander: alle soorten mobiliteit worden massaal gesubsidieerd. Of dit vanuit economisch standpunt altijd zinnig is, laat ik in dit stuk in het midden. Zo wordt vanuit de overheid een veelvoud geïnvesteerd in het autoverkeer via verlaagde lasten voor bedrijfswagens en hoge investeringskost van de auto-infrastructuur. Niemand stelt zich echter de vraag hoe we al deze subsidiekanalen best afstellen op elkaar. Er is een gebrek aan visie om te werken in de richting van een optimale verdeling van de beschikbare middelen. De verantwoordelijken staan elk in hun eigen hoekje en verbergen zich achter het feit dat de bevoegdheden van openbaar vervoer en autosubsidiëring versplinterd is over verschillende overheidsniveaus. Pure Kafka en toont aan hoe onverantwoordelijk we met onze publieke middelen omspringen.

Hoewel er nood is aan een grotere visie, ga ik dit opiniestuk echter beperken tot een betere organisatie van het openbaar vervoer. De kernvraag dient te zijn in het hele post-Stevaert verhaal: “Is gratis busvervoer altijd goed?”. Het antwoord is gemengd: ja en nee. Sta me toe het probleem te schetsen en een mogelijke oplossing aan te rijken.

Het in stand gehouden capaciteitsprobleem

In de spitsperiode hebben we te maken met een beperkte capaciteit, die in die periode overvol zit. Het is onaangenaam voor reizigers en deftig zitten op bus, trein, tram is vaak gewoonweg onmogelijk. De kostendekkingsgraad is echter hoog. Buiten de spitsen wordt de beschikbare capaciteit echter sterk “onderbenut” en werkt openbaar vervoer zwaar verlieslatend. Uitbreiden van de capaciteit in de spits is economisch moeilijk, want elk voertuig dat je nu nog bijkoopt staat buiten de spitsperiodes leeg rond te rijden of stil te staan. Dit is érg duur in aanwerving van deeltijds personeel, onderhoud en aankoop. Dat de werkomstandigheden van het personeel allesbehalve ideaal is door de versplinterde uren, dienen we ook in het achterhoofd te worden. Een groot probleem van onbeperkt gratis busvervoer is dat mensen in hun vrije tijd gebruik maken van de bus tijdens de spitsperiodes. De vraag, die we moeten stellen, is dat mensen in hun vrije tijd wel thuis horen in een spitsperiode waar we een gebrek aan capaciteit hebben. Kunnen we niet nadenken over een beter en even sociaal systeem? Waarom noemt men het “sociaal” om rond 8u gratis de bus te kunnen nemen als je dat buiten de spits om 9u ook kan doen? Is het reiscomfort niet voor iedereen belangrijk?

Niet afschaffen, maar herverdelen is de oplossing

De oplossing is zo simpel als een kleuter zou bedenken: we moeten de verkeersvraag efficiënt gaan verdelen over de dag. Prijssturing zoals gratis openbaar vervoer is hier een mogelijkheid toe. Een compromis dat meer mensen gratis openbaar vervoer geeft én minder kost dan het huidige systeem is:

  • 6u30 – 9u00 en 16u-18u30: Iedereen betaalt (een dynamische prijs is mogelijk). Voor kinderen kan nog een uitzondering worden gemaakt. Deze periode dient om de verkeersvraag van kinderen en werkmensen te bedienen.
  • Voor 6u30, tussen 9u00 en 16u, en na 18u30 is het gebruik van bus gratis of goedkoop voor iedereen.
  • Voor vakanties en weekends wordt een andere regeling opgesteld.

Met een dergelijk systeem stimuleer je mensen om wat later of vroeger te gaan werken. Mensen in hun vrijetijd kunnen nog altijd het openbaar vervoer nemen, maar dan enkel gratis buiten de spitsuren. Waarom zouden we dit doen? Het rollend materiaal en de werknemers zijn toch beschikbaar in de periode buiten de spitsen en worden sterk “onderbenut” en dienen te werken onder vaak slechte werkomstandigheden van flexibele uren. Doordat tal van mensen hun verplaatsing verplaatsen tot net na of net voor de spits omdat het gratis is, heb je uiteindelijk minder rollend materieel nodig voor eenzelfde service als nu. Dit werkt kostenbesparend. Met het vrijgekomen geld kunnen eventueel overvolle lijnen – waar mensen als sardientjes bijeen gepropt worden – beter bediend worden met extra capaciteit. Doorheen de dag zal de verkeersvraag dus groter worden en zal het voor De Lijn gemakkelijker zijn om ritten in te plannen en te organiseren. De verkeersvraag is immers meer constant. Diegene die bij piekvraag in de spits per se blijft rijden, zal ervoor betalen, want die bepalen in wezen de noodzaak aan en de kost van een welbepaald hoeveelheid rollend materieel en personeel.

Op naar het publieke debat over prijsdifferentiatie

Natuurlijk is het voorstel een suggestie en dient er nagedacht te worden over een sociale dienstverlening. Daarnaast moet er nog wat reken- en studiewerk verricht te worden wat de ideale prijsdifferentiatie is en of we dit kunnen doortrekken naar de trein. Het is in ieder geval een onomstootbaar feit dat prijsdifferentiatie tussen piek en dalvraag, de weg is dat we moeten opgaan voor het beter verdelen van de verkeersvraag en een verantwoordelijk sociaal gebruik van de beperkte publieke middelen. Alleen zo kunnen we de crisis rond het gratis verhaal oplossen, meer mensen op duurzame wijze vervoeren, de kostendekkingsgraad verbeteren, de verkeersvraag slimmer aanpakken en de werkomstandigheden voor het personeel verbeteren. Uiteraard allemaal wel afgewogen in “the bigger picture” van alle vervoersmodaliteiten.

De Lijn - studentenbuspas

A long goodnight kiss to Belgium

BY SHEILA PHAM. I arrived in Belgium four months ago and somehow it’s almost time to go already. Before coming here I had few expectations and certainly no idea that I’d end up being so enamoured with a country that didn’t seem too exciting compared to the other two in my Erasmus Mundus Master of Bioethics program (ie. The Netherlands and Italy). But I embrace every chance I get to travel so I set myself a few goals for Belgium: to know Brussels better and visit the French-speaking half which I’d never been to before, despite having visited Belgium on numerous occasions. Ticking those things off the list was a piece of cake…but of course, the best kind of travel is more than a list-ticking exercise.

Lees verder →

Gender, administratieve overlast en goed bestuur

DOOR NICOLAS STANDAERT. Het genderactieplan van de KU Leuven dat vorige week werd voorgesteld consolideert niet alleen vroegere inspanningen, maar reikt ook nieuwe positieve beleidslijnen en objectieven aan. Toch hoop ik dat de huidige beleidsploeg in staat zal zijn om structurele maatregelen te nemen zodat er niet alleen meer vrouwen aan de universiteit zijn, maar dat ze er ook ten volle datgene kunnen verwezenlijken waarvoor ze een loopbaan aan de universiteit gekozen hebben. Lees verder →

Lik op stuk

DOOR LIEN VERPOEST. In de aanloop naar Sotsji krijgt Rusland meer kritiek dan ooit tevoren. Geo-economisch gekonkelfoes met voormalige Sovjetlidstaten, slechte arbeidsvoorwaarden en corruptie in Sotsji, en mensenrechten, vooral mensenrechten. Politieke gevangenen, de wet tegen homo-propaganda, de lakse houding ten aanzien van Russische ultranationalisten en extreem geweld tegen Kaukasiërs; dit alles wordt door de westerse media -terecht- grondig op de korrel genomen.

Geschreven door Lien Verpoest,  professor Slavische Studies en Oost-Europakunde. Dit is een uitgebreide versie van haar opiniestuk in De Morgen. Ze tweet via @LienVerpoest 

Lien Verpoest - aangepastMet nog minder dan drie weken te gaan ziet het er niet naar uit dat deze storm van kritiek snel zal gaan liggen. Het vrijlaten van Michail Khodorkovski en Maria Alechina en Nadezjda Tolokonnikova – de twee laatste leden van Pussy Riot die gevangen zaten – werd algemeen geïnterpreteerd als een poging tot damage control. Zou Poetin ongerust worden, en zijn imago willen opkrikken? Deze acties nemen niet weg dat er in Russische regeringskringen grote verontwaardiging bestaat over de ‘dubbele norm’ die de EU en de VS hanteren als het aankomt op mensenrechten in Rusland. ‘Waarom krijgt Rusland steevast kritiek, terwijl het bij jullie niet veel beter is? Kijk maar naar de behandeling van de Roma’, is één van de opmerkingen die Poetin steevast maakte bij recente persontmoetingen in het Westen.

Aanval is de beste verdediging, lijkt men wel gedacht te hebben, en sinds 2012 publiceert het Russische Ministerie van Buitenlandse zaken dan ook een “Rapport over de mensenrechten in de Europese Unie”. Op 15 januari werd het rapport van 2013 gepubliceerd, een lijvig document van 153 pagina’s. Ook België wordt in detail besproken, en volgens het rapport is mensenrechtensituatie hier niet bepaald rooskleurig.

Het rapport situeert de grootste schendingen van ‘mensenrechten en fundamentele vrijheden’ op vlak van politiegeweld, overbevolking in de gevangenissen, slechte levensomstandigheden voor asielzoekers en immigranten, racisme, antisemitisme, genderongelijkheid, schending van vrijheid van meningsuiting, discriminatie tegen Franstaligen, etc.

Als voorbeeld van politiegeweld wordt de dood van Jonathan Jacob aangehaald en wordt de lakse houding van de overheid in het daaropvolgende onderzoek naar politiegeweld gehekeld. Ook wordt er melding gemaakt van een rechtszaak die in juni 2013 geopend werd tegen 13 Brusselse politieagenten die in 2006 illegalen mishandeld zouden hebben. Ook op de overbevolking in de gevangenissen – een reëel probleem in België – wordt dieper ingegaan. Er wordt een heuse ranking opgesteld van de ergste gevangenissen; Dinant, Vorst, Namen, Lantin zijn met een overbevolking van respectievelijk 72, 65, 47 en 45% de plekken waar je niet wil opgesloten zitten in België. Ook het grote probleem van psychiatrische patiënten in Belgische gevangenissen wordt op de korrel genomen. Verder wordt er ingegaan op islamofobie (volgens het rapport voornamelijk in het Franstalig deel van België) en de stijging van antisemitisch geweld, met vermelding van 88 incidenten van antisemitisme op basis van gegevens van het Centrum voor Gelijke kansen en Racismebestrijding.

Daarnaast wordt ook kritiek geuit op de strenge Vlaamse taalwetgeving, met als voorbeeld een richtlijn van Bourgeois van april 2013 dat Vlaamse ambtenaren enkel Nederlands mogen spreken bij publieke optreden of op sociale netwerken. Ook wordt vermeld dat vier Franstalige inwoners van de Brusselse rand, met de steun van de FDF een klacht indienden bij de VN Raad voor Mensenrechten omwille permanente discriminatie voor de Franstaligen in de Brusselse rand. Als voorbeelden van discriminatie geeft het rapport mee dat 3/4 van de boeken van de bibliotheken in de Brusselse rand in het Nederlands zijn (‘ondanks het feit dat 80% van de inwoners van de gemeenten die grenzen aan de hoofdstad Franstalig zijn’), discriminatie op de woningmarkt voor Franstaligen die geen Nederlands spreken, en het ‘verbod om Frans te spreken op de straat en andere publieke plaatsen’.

Putin

© Cherie A. Thurlby

Land per land stelt het Russische Ministerie van Buitenlandse Zaken de schendingen van mensenrechten en fundamentele vrijheden aan de kaak. Het is bijna amusant om te zien hoeveel dit zegt over de bilaterale relaties tussen Rusland en bepaalde Europese lidstaten. Aan Hongarije maakt Rusland bijvoorbeeld lang niet zoveel woorden vuil als aan België. Hier wordt eerder meelevend benadrukt dat Hongarije het voorbije jaar erg veel kritiek heeft te verduren gekregen van de Europese Unie omwille van haar omstreden nieuwe Grondwet. Het is dan ook een beetje ironisch dat dit rapport verschijnt op dezelfde dag dat de Hongaarse premier Viktor Orban op een persconferentie na een topontmoeting met Poetin Rusland ‘onze belangrijkste partner buiten de EU’ noemde en zijn appreciatie uitsprak voor Poetins ‘leiderschap’.

In elk geval geeft Rusland de EU hiermee lik op stuk. Hoewel; een uitdrukking zoals de pot verwijt de ketel of hand in eigen boezem is hier wel aan de orde. Feit is echter dat we hiermee geen stap verder komen in de dialoog tussen Rusland en de Europese Unie. En vooral; noch de gedetineerden van de overvolle Belgische gevangenissen, noch de politieke gevangenen in de Russische werkkampen, noch de uitgeprocedeerde illegalen, noch de uitgebuite gastarbeiders in Sotsji zijn geholpen met dit diplomatieke touwtrekken.

Lasten en Lusten

DOOR MANUEL SINTUBIN. Is het een toeval dat afgelopen week aan beide zijden van de Noordzee er zich iets gelijkaardigs heeft afgespeeld, in het Verenigd Koninkrijk rond schaliegas en in Nederland rond het Groningse aardgas? Waarschijnlijk niet! Wat nu gaande is in beide landen kent immers heel wat overeenkomsten. Zowel rond schaliegas in het Verenigd Koninkrijk – en dan meer in het bijzonder rond het proces van hydraulische fracturatie, ‘fracking’ in de volksmond – als rond de gaswinning in Groningen – of eerder rond de aardbevingen geïnduceerd door de gaswinning – zijn lokale gemeenschappen recent immers ontzettend ‘gevoelig’ geworden, tot zelfs gaandeweg ‘vijandig’.

Lees verder →

Duurzame cadeaus onder de kerstboom

DOOR STEVEN VANONCKELEN. Tyfonen, bijensterfte, overstromingen: stuk voor stuk natuurverschijnselen die steeds vaker opduiken. De menselijke impact is niet meer te ontkennen want onze aarde heeft zijn limieten stilaan bereikt. Zelfs ontkenners van de klimaatverandering beginnen aan hun meningen te twijfelen. Maar het is crisis dus wordt er in de eerste plaats bespaard op … het milieu. Jammer, want elke goede lange-termijn planner zou het milieu bovenaan zijn agenda moeten stellen! Lees verder →

Examens door een professorenbril

DOOR PHILIP DUTRÉ. Examens zijn een vreemde vorm van tijdsverdrijf, maar horen ontegensprekelijk bij het universitaire leven. In zekere zin zijn ze een noodzakelijk kwaad. Een vorm van evaluatie hoort nu éénmaal bij het hoger onderwijs, al was het maar opdat de student na 5 jaar kan bewijzen – papiertje in de hand – dat de tijd aan onze Alma Mater niet helemaal verprutst werd op kotfeestjes of in de fakbar. Lees verder →

De blok

DOOR KAREN VAN PETEGHEM. Een soort van mythisch woord die voor elk van ons studenten een andere betekenis heeft. Volgens de ethymologie van het woord komt het van “zitten als een blok” of bloquer in het Frans. Bloquer in de betekenis van “zich afsluiten”. Voor de meeste onder ons is het inderdaad zitten en afsluiten. Zitten en de pc afsluiten. De laatste status-update missen. Die ene schijnbaar belangrijke combinatie van woorden die de vriend van een vriend heeft gepost over een pinguin die kan tapdansen of die walrus die heel grappig niest. Wereldnieuws. Lees verder →